“Làm thế nào để chọn được đàn tốt? Câu hỏi này đã theo tôi nhiều năm. Cách đây vài năm, tôi đã quyết định đưa ra một câu trả lời ngắn gọn chung. Đồng thời, tôi cũng sử dụng nó làm bài thuyết giảng về chủ đề này. Tôi xin chia sẻ với các bạn, sau đó hi vọng chúng ta cùng tho luận kĩ hơn về các vấn đề nảy sinh”

Theo Johơn M. Gilbert , bạn có thể chọn đàn bằng cách trả lời 4 câu hỏi sau:

- Âm thanh
- Cấu tạo và tiếp xúc
- Tình trạng và kết cấu
- Giá cả

1 - Âm thanh 

Cái quan trọng nhất ở cây đàn là âm thanh, là linh hồn của toàn bộ cây đàn. Có vài cách để thử:

- Mang theo một cây đàn âm thật hay để so sánh
- Đưa theo một người bạn có cái tai ra tai và cũng biết chi đàn
- Lúc thử đàn thì nên ra ngoài trời hoặc chi ở phòng càng lớn càng tốt.
Những tiêu chí quan trọng làm nên chất lượng âm thanh :
- Âm sắc: ( chất lượng từng tiếng đàn )
- Độ tưng xứng ( Các dây trầm và dây kim phải tưng ứng nhau )
- Độ rõ tiếng ( để có thể phân biệt các tiếng trong cùng một hợp âm )
- Độ ngân ( tính từ lúc gảy cho đến khi tiếng tắt )
- Độ to.
- Âm điệu.

Hãy luôn nhớ rằng hiếm khi nào âm thanh trở nên hay hơn theo thời gian nếu cây đàn không phải là loại đắt giá.

2- Cấu tạo và tiếp xúc

Cấu tạo:  Độ cao từ mặt cần đàn và các phím đến dây đàn , cỡ và dáng cổ đàn, độ dài của dây, khoảng cách giữa các dây và vị trí từ của chúng so với hai cạnh cần đàn, hình dáng thân đàn.
Tiếp xúc: thường đi đôi với ngưỡng chi mà cây đàn đạt được.
Với những cây đàn giá cỡ trung bình, cấu tạo đàn vẫn có thể đạt độ chính xác, còn muốn có độ tiếp xúc tốt, phải làm bề ngang cần đàn và cỡ cổ đàn nhỏ bớt.

3. Tình trạng kết cấu

Nếu là đàn mới, hãy kiểm tra cấu tạo bên trong đàn, gõ nhẹ mặt và lưng đàn xem có thanh đỡ nào bị gãy không, xem bề mặt có bị lồi lõm không, xem cầu ngựa có chặt không, xem kĩ tình hình cổ đàn và các phím. Nếu là đàn cũ, xem kĩ trên thùng đàn đề phòng có vết nứt, kiểm tra ni nối cổ đàn với thân đàn, lưng đàn, các gờ đàn. Lên dây thử để đề phòng các bánh răng mòn hoặc khoá bị lỏng lẻo.

4. Giá cả:

Người mua phải tỉnh táo, coi chừng tên bán đàn đấy! Hỏi xem có bảo hành không, nhớ đi thăm dò các hàng khác, và hãy nghĩ đến chuyện sau này có thể bán lại đàn. Nhớ rằng không phải cứ cây đàn đắt nhất thì tốt luôn tốt nhất.

Trên đây là bài tóm tắt của tôi, và từ đó đã làm các độc gi phát sinh nhiều câu hỏi . Chúng tôi đã thảo luận kĩ hơn về các khía cạnh như kết cấu đàn, thử đàn và âm thanh. Sau đây là phần thảo luận vấn đề mà theo tôi quan trọng nhất: âm thanh của cây đàn.

Độ to: Nếu bạn định biểu diễn tại các phòng hoà nhạc lớn, bạn phải chắc chắn về cây đàn của mình. Nơi thử đàn tốt nhất là ở ngoài trời. Còn nếu thời tiết chống lại bạn, thì hãy mang vào thính phòng, phòng tập thể dục hoặc nhà thờ để thử. Nếu chẳng có phòng nào nữa, thì đành tìm căn phòng nào to nhất bạn biết. Khi thử âm của đàn, cần có một cây đàn khác ( vài cây càng tốt ) để làm chuẩn so sánh, và tất nhiên phải có thêm một vài ai đó đánh chúng giúp bạn và quan trọng là nghe giùm bạn. Còn nếu bạn không định biểu diễn hoà nhạc, hoặc định dùng ampli điện để tăng âm, thì độ to không phải là tiêu chuẩn hàng đầu nữa, mà là các tiêu chuẩn còn lại. Vì vậy ngay bây giờ, chúng ta sẽ cầm đàn lên và thử xem các tiêu chuẩn này ra sao.

Âm sắc: mang tính chủ quan. Tiếng cây đàn này rất tuyệt đối với tôi, xong có thể chẳng gây ấn tượng gì với bạn. Tuy vậy, thực sự bạn vẫn phải thừa nhận nó có chất lượng âm thanh tốt, nếu không bạn đã chẳng chịu chi nó dù nó có những thuộc tính gì đi nữa.

Độ cân xứng: Tôi coi đây là một bài thử hết sức khách quan, vì dù cho dây trầm hay dây kim kết thúc yếu hơn thì cũng rất dễ nghe ra trong một khong trống. Đm bo bài thử này thực hiện với chặn ngón lần lượt từng phím từ 1 đến 12, vì với không ít guitarist, có một số phím nhất định họ chặn yếu hơn ở các phím khác.

Độ rõ: với các guitarist ở đẳng cấp cao, đây là một tiêu chí rất khó nắm bắt để đem ra đánh giá. Khi một cây guitar đã có đủ độ to, âm sắc tốt, âm thanh cân xứng, thì thật khó mà bắt mình phải lắng nghe hợp âm để xem có phân biệt được từng tiếng hay không ( như một nhóm tứ tấu ) hay chỉ có một chùm âm thanh.

Độ ngân: Một số cây đàn khi âm thanh phát ra vừa phải nhưng ngân lâu, trong khi có đàn âm phát ra rất vang song lại nhanh tắt, vì vậy khi so sánh đàn bạn nhớ đặt máy đánh nhịp nhanh, rồi đếm nhịp từ lúc gảy cho lúc âm tắt. Bạn sẽ thấy nhiều thực tế thú vị khi thử với nhiều cây đàn khác nhau. Về độ ngân, thường những nốt trầm sẽ ngân lâu hơn các nốt cao.

Khởi động hộp đàn.

Một lời khuyên khi thử đàn: Hãy chi ít nhất 10’ vì phải mất chừng đó thời gian mới “đánh thức” được thùng đàn. Điều này thường thấy với các đàn có mặt làm bằng gỗ vân sam, còn ít thấy với gỗ tuyết tùng.

Âm điệu: đây là một phần của chất lượng âm thanh vì nếu tiếng đàn bị sai nghe sẽ rất tệ. May thay có thể khắc phục bằng cách kiểm tra độ chính xác của các phím, ngựa đàn, đai ốc v.v…

Có vài cách thử độ chính xác của âm, hãy thử bằng cách nhiều người biết nhất: chi từng dây một ở phím 12, sau đó chi bôì âm cũng tại phím này, cao độ của chúng phải giống nhau. Nếu đúng vậy, chứng tỏ cầu ngựa đàn đặt đúng vị trí. Nếu tiếng của 6 dây tại phím 12 mà cao hơn tiếng 6 âm bội, chứng tỏ cầu ngựa đặt chưa đủ xa, ngược lại, tiếng 6 dây tại phím 12 thấp hơn tiếng 6 âm bội, chứng tỏ ngựa đàn đặt xa quá. Vì thế bạn cần sửa lại chúng. Cần nhớ rằng các dây sai cũng có thể kêu cao hoặc thấp, tuy nhiên khi thử cách này các dây tại phím 12 đều chỉ có thể đồng loạt kêu hoặc cao hoặc thấp hơn tiếng âm bội, vì thế bạn sẽ không thể nhầm lẫn, và sửa lại cho đúng dây trước khi sửa cầu ngựa.


(Bài dịch của La Paloma)

• Nhacvietplus tổng hợp