Gustavo Dudamel là nhạc trưởng trẻ tuổi người Venezuela. Nhưng anh còn là gương mặt mới của El Sistema, một phương pháp giảng dạy âm nhạc hướng đến những thiếu niên nghèo.
 |
| Nhạc trưởng Gustavo Dudamel và các nhạc công xuất thân là trẻ em nghèo khó - Ảnh: elsistema.org |
Người ta thường cho rằng nữ ca sĩ opera phải có thân hình đẫy đà, nghệ sĩ dương cầm là người lãng mạn và nhạc trưởng thuộc dạng người hay cáu giận và thiếu óc hài hước. Những ai nghĩ như thế sẽ phải ngạc nhiên trước tính cách của Gustavo Dudamel, một nhạc trưởng tài ba 29 tuổi.
Bằng khả năng có thể làm cả khán phòng đứng dậy để nhảy theo điệu mambo, Gustavo đã thừa hưởng yếu tố nhiệt tình sôi động từ người cha Oscar, một nhạc sĩ kèn trombone chơi cho nhiều dàn nhạc Latin của Venezuela. Đối với Gustavo, nếu âm nhạc là cảm xúc và niềm vui, nó phải phục vụ việc làm thay đổi thế giới. Nhưng anh còn là người có tay nghề rất cứng để có thể chinh phục được làn sóng âm thanh và năng lượng của 200 nhạc sĩ dưới 25 tuổi hợp thành dàn nhạc trẻ quốc gia Simón Bolívar, cái nôi của El Sistema ở Venezuela, một chương trình trợ giúp xã hội thông qua giảng dạy âm nhạc cổ điển.
|
Dàn nhạc trẻ quốc gia Sistema, còn gọi là El Sistema, do José Antonio Abreu thành lập năm 1975. Nhạc sĩ dương cầm người Venezuela này chào đời trong một gia đình có sáu người con được truyền cho tình yêu âm nhạc, nhưng ông lại bắt đầu sự nghiệp của một nhà kinh tế học và giáo viên. Có một khoảng thời gian ngắn ông làm bộ trưởng văn hóa. Khi chương trình trợ giúp xã hội bằng âm nhạc ra đời, chính phủ đã hỗ trợ tài chính cho những năm đầu hoạt động. |
José Antonio Abreu, nhà sáng lập El Sistema, đã nhìn thấy ở Gustavo tố chất một người nối tiếp sự nghiệp của ông, có khả năng phá vỡ nhiều biên giới mà ngay chính ông cũng không hề mơ tưởng đến. Từ hơn 30 năm qua tại Venezuela, nghệ thuật và âm nhạc được dùng làm vũ khí để phát triển xã hội. “Âm nhạc trước hết phải hình thành những công dân tốt. Ở đất nước chúng tôi, El Sistema giúp đào tạo những công dân có tinh thần trách nhiệm đối với tập thể” - Gustavo nói.
Mục tiêu của El Sistema là rất rõ ràng: len lỏi vào những khu phố nghèo nhất để kéo thanh thiếu niên ra khỏi cái bẫy của ma túy, ăn cắp và mại dâm. Những thiếu niên không có tương lai này được tặng một nhạc cụ và một công việc mang tính sáng tạo trong một tập thể. Các bậc phụ huynh rất tự hào khi con mình được học hành yên ổn tại các trung tâm đào tạo âm nhạc, thay vì sống vất vưởng ngoài đường phố.
Kết quả rất khả quan khi hiện có đến 280.000 thanh thiếu niên gia nhập El Sistema. Vậy âm nhạc mang đến điều gì trong trường hợp này? Gustavo giải thích: “Lao động ở dàn nhạc cho phép chia sẻ những giá trị chung. Giới trẻ học cách lắng nghe lẫn nhau, phát triển sự cảm nhận của mình. Họ ưu tiên tinh thần đoàn kết, tính nhân đạo, nói chung là tìm kiếm sự cân bằng xã hội trong một thế giới hỗn loạn như của chúng ta”.
Chính vì lý do này mà Gustavo không muốn bị lôi cuốn bởi những cám dỗ gắn với sự nổi tiếng quá sớm. Nhạc trưởng trẻ tuổi này chủ yếu tập trung vào những chương trình mà anh có ý định triển khai trong khuôn khổ El Sistema. Gustavo nói tiếp: “Chúng tôi sẽ mở trường ở phía nam Los Angeles (Mỹ) dành cho trẻ da màu và gốc Latin. Tại đó chúng tôi sẽ dạy âm nhạc theo những nguyên tắc của El Sistema. Đã có hơn 200 người đăng ký và các dàn nhạc đã hoạt động”.
Ngoài ra, Abreu còn muốn mở rộng chương trình đến New York và một số khu vực ở Florida, sau khi El Sistema của Venezuela đã xuất khẩu sang Ý, Đức, Anh, Tây Ban Nha và cả Nhật Bản. Với hơn 30 năm hoạt động, Abreu đã tổ chức thành công ít nhất một dàn nhạc tại mỗi thành phố ở Venezuela.
Qua đó ông đã cứu được rất nhiều thanh thiếu niên, trẻ em thoát khỏi cảnh nghèo đói và tình trạng sống ngoài lề xã hội nhờ tham gia chương trình từ lúc ban đầu. Và một lần nữa, những ai cho rằng ở Venezuela chỉ có dầu hỏa, các chương trình truyền hình rẻ tiền, các cuộc thi hoa hậu hoàn vũ... hẳn sẽ ngạc nhiên khi biết rằng quốc gia Mỹ Latin này đã trở thành tham chiếu của thế giới về giảng dạy âm nhạc cổ điển.