Biểu diễn âm nhạc truyền thống ở Yemen (ảnh webshot.com)

Giai điệu Sanaa là một trong những bài hát truyền thống của Yemen, từng được UNESCO công nhận là “Kiệt tác Truyền khẩu và Di sản Phi vật thể của Nhân loại” năm 2003.

Tuy nhiên, loại hình âm nhạc truyền thống này đang đứng trước nguy cơ bị mai một khi ngày càng nhiều thanh thiếu niên Yemen chuyển sang nghe nhạc pop.

Các bài hát truyền thống Sanaa nổi tiếng không chỉ ở giai điệu nên thơ mà còn ở ca từ đẹp do được phổ lời từ thơ.Với một cây đàn truyền thống hình quả lê và một cây sáo Ả rập, người nghệ sĩ thường ngồi biểu diễn các giai điệu Sanaa giữa khán giả tập trung xung quanh sau bữa trưa để thưởng thức loại hình âm nhạc đặc sắc đang đứng trước nguy cơ mai một do ảnh hưởng của văn hóa nước ngoài ngày càng tăng ở Yemen.

Kể từ năm 2003, Yemen đã nỗ lực ghi chép lại các bài hát Sanaa để bảo vệ di sản âm nhạc của đất nước. Rafiq al-Akouri, người đứng đầu dự án này thuộc Trung tâm Di sản Âm nhạc Yemen cho biết, đến nay hơn 300 giai điệu Sanaa và ca từ của chúng đã được ghi chép lại. Theo Akouri, các bài hát Sanaa tuy khó học nhưng có giai điệu hay và đặc biệt là ca từ đẹp. 

Các bài hát truyền thống Sanaa được phổ lời từ thơ có từ thế kỉ XIV. Ngày nay, nhiều người Yemen lo ngại các bài hát này có nguy cơ biến mất khi ngày càng ít thanh thiếu niên Yemen muốn tìm hiểu và thông thạo loại hình nghệ thuật có tính đòi hỏi cao này. 

Đây là một loại hình nghệ thuật độc đáo mà người nghe có thể góp phần làm buổi biểu diễn sinh động hơn bằng cách tham gia hát cùng nghệ sĩ và vỗ tay để tạo thành các giai điệu phức tạp. Nhưng đôi khi họ chỉ ngồi nghe những câu chuyện được phổ thành bài hát trên nền nhạc.   

Là một đất nước chậm mở cửa với thế giới, khoảng 70% trong dân số 23 triệu người của Yemen sống ở nông thôn, phần lớn trong đó là địa hình núi non và sa mạc. 

Tình hình bất ổn của đất nước đã ảnh hưởng lớn đến đầu tư của nước ngoài vào Yemen. Bên cạnh ngành công nghiệp dầu mỏ đang đi xuống, quá trình toàn cầu hóa cũng ít tác động đến đất nước nơi hơn 40% dân số có mức sống dưới 2 USD/ngày. 

Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của Internet và sự gia tăng không ngừng của các kênh truyền hình vệ tinh khiến người dân Yemen ngày càng bị ảnh hưởng bởi văn hóa nước ngoài. Sở thích của người dân trở nên đa dạng hơn, với các thể loại âm nhạc phương Tây hoặc nhạc Ả rập hiện đại ngày càng được ưa chuộng, đặc biệt là ở tầng lớp thanh thiếu niên. 

Một số nhạc cụ truyền thống như turbi - loại sáo truyền thống của người Yemen hay sahn, một loại nhạc cụ gõ hình tròn bằng kim loại, đã mai một hoặc có nguy cơ biến mất.

“Thật không hay là thế hệ trẻ ngày nay chỉ thích xem các video clip hay các bài hát hiện đại trên các kênh truyền hình vệ tinh và không còn ai để truyền lại âm nhạc truyền thống cho họ”, nghệ sĩ violin Abdulbasit al-Harithi, trưởng dàn nhạc quốc gia Yemen cho biết. Theo ông, điều này sẽ dẫn đến sự biến mất của Sanaa,  loại hình âm nhạc độc đáo của  người Yemen.   

Tuy nhiên, không phải mọi thanh thiếu niên Yemen đều quay lưng với loại hình âm nhạc truyền thống này của đất nước, ngay cả khi nhiều người bị thúc đẩy chủ yếu vì lợi ích thương mại và kiếm tiền bằng cách biểu diễn các bài hát Sanaa tại đám cưới hoặc các lễ hội khác.

“Nhiều nghệ sĩ hiện nay biểu diễn chỉ đơn thuần để kiếm tiền, nhưng vẫn có một số người thực sự tâm huyết với nghề,” Imad al-Suwaidi, 25 tuổi, chủ một cửa hàng bán nhạc cụ ở thủ đô Sanaa của Yemen cho biết. Hiện, Imad al-Suwaidi đang học chơi oud, một loại nhạc cụ truyền thống của Yemen.

Theo Suwaidi, phần lớn bạn bè của anh thích âm nhạc hiện đại hơn, nhưng họ đều có chung lo lắng như anh rằng sự mai một dần dần của di sản âm nhạc của Yemen có thể dẫn tới sự xói mòn bản sắc dân tộc.

“Tất nhiên chúng tôi rất lo lắng về điều này bởi nếu không có quá khứ thì không thể có hiện tại”, Imad al-Suwaidi nói.  

• Theo BVH